Metody, techniki i narzędzia badawcze

METODY BADAWCZE – powtarzalne, skuteczne sposoby rozwiązywania problemu badawczego.

W literaturze najczęściej pojawia się taki podział:

Badania jakościowe:

Źródło: http://soda-imr.com/PL/35/jakosciowe
  • ich metodologia nawiązuje do paradygmatu socjologii humanistycznej
  • indywidualne podejście do respondenta
  • badania jakościowe odpowiadają na pytania „jak?” i „dlaczego?”
  • są prowadzone na niewielką skalę, na małych próbach, wyniki trudno jest uogólniać na szersze populacje
  • narzędzia są zwykle niewystandaryzowane
  • rola badacza jest rozbudowana, jego obecność wpływa na osoby badane
  • interpretacje wyników mają bardziej subiektywny charakter – dobór próby zwykle w sposób celowy
  • badacz chce poznać i wydobyć od badanego informacje, które są głęboko ukryte, chce wyjaśnić i zrozumieć motywy działania respondenta

Badania ilościowe:

Źródło: http://oferia.pl/usluga/item23605-badania-marketingowe-ilosciowe-jakosciowe-mystery-shopping
  • ich metodologia nawiązuje do paradygmatu socjologii pozytywistycznej
  • posługują się liczbami
  • odpowiadają na pytanie „ile?”, „jak często?”. Na ich podstawie można formułować wnioski dotyczące częstości występowania zjawisk, ich natężenia i zależności miedzy nimi
  • prowadzone zwykle na szeroką skalę, na dużych próbach, wyniki można uogólniać na populację
  • zwraca się uwagę na ilość podobnych wypowiedzi
  • narzędzia w danym badaniu są takie same i nie mogą ulewać modyfikacji w trakcie badania
  • rola badacza jest drugoplanowa, wpływ badacza na odpowiedzi respondentów jest raczej znikomy
  • interpretacja wyników ma charakter bardziej obiektywny
  • dobór próby: w sposób losowy

TECHNIKI BADAWCZE – sposoby uzyskiwania, zbierania danych realizowane w ramach obranej metody.

Wybrane metody i techniki prowadzenia badań:

Jakościowe

  • wywiad narracyjny – istotą tego wywiadu jest otrzymanie opowieści o życiu, nie będącej sumą odpowiedzi na pytania, ale spontaniczna narracja respondenta, która nie jest zakłócana interwencją badacza
  • wywiad ekspercki – wywiad z osobą, o której wiadomo, że posiada dużą wiedzę o przedmiocie badania
  • wywiad nieukierunkowany (swobodny) – brak planu i kolejności zadawania pytań
  • wywiad zogniskowany – respondenci mają określone doświadczenia, respondent ma swobodę w określeniu definicji sytuacji, która jest prezentowana. Badacz posługuje się scenariuszem wywiadu, tematy mogą być jednak poruszane w dowolnej kolejności
  • IDI (individual in-depth interview) – indywidualny wywiad pogłębiony- polega na indywidualnej rozmowie z respondentem. Jego celem jest uzyskanie szczegółowych opinii i informacji od konkretnych osób, spełniających określone przez badacza kryteria doboru
  • FGI (focus group interview) – zogniskowany wywiad grupowy (wywiad fokusowy)- skupia się na konkretnym problemie, prowadzi go moderator (osoba zadająca pytania, stymulująca dyskusję, pilnująca czasu) Fokus trwa ok. 1-2 godzin, czas jest ograniczony, grupa powinna zawierać od 6 do 12 osób. Najlepiej, gdy jest prowadzony w miejscu, w którym można „podglądać” uczestników za pomocą lustra weneckiego.
  • Badania terenowe – badania zachowania ludzi w naturalnych warunkach ich codziennego życia, pozwalają na zrozumienie subiektywnych znaczeń przypisywanych przez badanych ludzi
  • Obserwacje:
    1. uczestnicząca – badacz staje się członkiem społeczności, którą bada
    2. nieuczestnicząca – „całkowity obserwator”- stoi z boku i się przygląda, minusem jest to, że badacz nie może dopytywać, nie może się narzucać osobom badanym
    3. jawna – badane osoby wiedzą, że są obserwowane, ale nie muszą znać wszystkich szczegółów badania
    4. ukryta – stosuje się, gdy dostęp do danej grupy jest utrudniony (gangi, sekty, zakony); zarzuca się im brak etyki, brak anonimowości, notatki robi się po zakończeniu obserwacji więc nie pamięta się wszystkiego, trzeba uważać by nie zostać zdemaskowany.

Ilościowe

Źródło: http://www.dialogspoleczny.krakow.pl/5850-Powiedz,_jak_si%C4%99_%C5%BCyje_w_Krakowie!.html
  • CATI –  wywiad telefoniczny przeprowadzany przez ankietera z respondentem za pomocą telefonu, bez konieczności bezpośredniego spotkania. W trakcie wywiadu ankieter odczytuje respondentowi pytania wyświetlane na ekranie monitora i rejestruje usłyszane odpowiedzi.
  • CAWI – Uczestnicy badania otrzymują link do kwestionariusza ankiety zamieszczonego „w sieci”. Po kliknięciu na link respondent uzyskuje dostęp do ankiety elektronicznej, którą wypełnia samodzielnie, korzystając ewentualnie z wyświetlanych wskazówek.
  • Ankieta audytoryjna – ankieta wręczana do samodzielnego wypełnienia grupie osób zgromadzonych w jednym miejscu: w sali szkolnej, auli wykładowej, pomieszczeniu firmowym itp. Ankiety po wypełnieniu są zbierane przez upoważnioną osobę, która wcześniej, w trakcie trwania badania, może również udzielać jego uczestnikom dodatkowych wyjaśnień związanych z prawidłowym sposobem wypełnienia ankiety.
  • Ankieta pocztowe – technika badań sondażowych, w której ankiety są wysyłane pocztą tradycyjną do respondentów, a ich odpowiedzi tworzą zbiór danych będący podstawą testowania hipotez
  • Wywiad kwestionariuszowy – rodzaj wywiadu, podczas którego badacz ma przygotowaną zestandaryzowaną listę pytań o charakterze zamkniętym. Zarówno respondent, jak i badacz mają ograniczone pole manewru. Respondent dokonuje najczęściej wyboru odpowiedzi z proponowanego zestawu dysponując przy tym niewielką swobodą w kształtowaniu swoich wypowiedzi. Badacz z kolei jest ściśle związany z instrukcją przeprowadzania wywiadu, a także nie może wyjaśniać pytań

Podział na techniki ilościowe i jakościowe jest umowny, a to, czy dana technika będzie zaliczana do jednego lub drugiego zakresu metod zależy od przyjętych założeń teoretycznych, od stopnia ustrukturalizowania narzędzia, a także od sposobu analizy danych.

ANALIZA DANYCH ZASTANYCH

Źródło: http://annamiotk.pl/poszukiwane-przyklady-z-polskiego-podworka/
  •  Desk research – badania polegające na analizie danych wtórnych, czyli takich, które już istnieją, zostały wcześniej zgromadzone i przetworzone przez agencje badawcze, instytucje publiczne (takie jak np. GUS), firmy prowadzącego różnego typu banki danych, prasę branżową itp.
  • Analiza treści – technika badawcza stosowana do analizy komunikatów tekstowych, zarówno pisanych (książki, prasa, dokumenty, strony internetowe), jak i ustnych (rozpowszechnianych za pomocą radia i telewizji). Celem analizy jest zredukowanie zawartości całego tekstu do jego najważniejszych znaczeń: najczęściej pojawiających się słów, kluczowych wątków, przeważających form gramatycznych i semantycznych itp.
  • Case study (studium przypadku) – skupia się na jednym (kilku) przykładach danego zjawiska
  • Pomiar nieinwazyjny (niereaktywny) – metoda zbierania danych, która wyłącza badacza z badanych interakcji, zdarzeń czy zachowań
  • Obserwacja prosta – przykład pomiaru nieinwazyjnego; osoba obserwująca pełni funkcję biernego i nie ingerującego w sytuację badawczą obserwatora
  • dokumenty archiwalne:
    1. dokumenty oficjalne – dane aktuarialne, rejestry sądowe, dokumenty  rządowe, mass media.
    2. dokumenty osobiste – autobiografie, pamiętniki

EKSPERYMENT – zbiór działań wzbudzających w badanych określone reakcje i zjawiska, prowadzonych w warunkach pozwalających kontrolować wszelkie istotne czynniki, które poddaje się dokładnej obserwacji

Zalety: badacz może kontrolować wpływ określonych zmiennych, łatwiej je powtarzać kolejnym badaczom

Wady: wielu aspektów życia społecznego nie da się przenieść do laboratorium, warunki eksperymentu mogą mieć wpływ na reakcje badanych

Badacz dokonuje podziału badanych osób na dwie grupy: eksperymentalną (gdzie wprowadzany jest bodziec, który chcemy sprawdzić) i kontrolną (grupa porównawcza, nie wprowadza się bodźca)

Dobór ludzi może być losowy (randomizacja) lub wiązany.

WARTO WIEDZIEĆ CZYM JEST:

  1. dokładne dopasowanie – każdej osobie z grupy kontrolnej przyporządkowanie osoby (takiej samej) w grupie eksperymentalnej
  2. rozkład częstości – dopasowuje się osoby na ogólne charakterystyki (przy dużej grupie)
  3. Eksperyment laboratoryjny – najbardziej kontrolowana metoda zbierania danych w naukach społecznych; polega na tworzeniu takich warunków sytuacji, które mogą być regulowane przez badacza, tj. na stworzeniu kontrolowanej sytuacji badawczej; warunki laboratoryjne pozwalają na symulowanie określonych cech środowiska naturalnego oraz na manipulowaniu jednym lub więcej elementami (zmiennymi niezależnymi) po to, aby obserwować powstały efekt
  4. Eksperyment terenowy – badania odbywające się w środowisku naturalnym; badacz manipuluje jedną lub więcej zmiennymi niezależnymi w warunkach, które są na tyle kontrolowane, na ile pozwala sytuacja.

 

SOCJOMETRIA – to ogół technik i metod badawczych stosowanych w celu pomiaru zachowań oraz wzajemnych relacji, stosunków i panującego dystansu pomiędzy członkami określonej grupy społecznej.

WARTO WIEDZIEĆ CZYM JEST:

  • Struktura socjometryczna– pozycja poszczególnych jednostek w grupie, ma dwa oblicza:
    1. emocjonalno – afektywne (kogoś lubimy/ nie lubimy)- potrzeba emocjonalna prowadzi do pewnych układów wewnątrz grupy
    2. atrakcyjność interpersonalna – na ile dana cecha jest bardziej atrakcyjna pod pewnym względem
  • Czynniki generujące strukturę socjometryczną:
    1. potrzeby emocjonalno-afiliacyjne – potrzeby pierwotne, potrzeby indywidualnych jednostek
    2. dystanse międzyludzkie – dotyczą poczucia bliskości, możliwości kontaktu osobistego ludzi w przestrzeni- bliskość przestrzenna i fizyczna
    3. podobieństwo postaw
  • Struktura zintegrowana – gdy osoby mają podobne postawy, poglądY
  • Struktura zdezintegrowana – gdy mają różne postawy
  • Metody socjometryczne:
    1. testy socjometryczne – prowadzą do odkrycia atrakcyjności interpersonalnej i struktury socjometrycznej

proste testy socjometryczne – Jacob Moreno, zadajemy 2 proste pytania (z kim w twojej grupie chciałbyś wykonywać pewne zadanie/ z kim nie chciałbyś wykonywać tych zadań)

– test „zgadnij kto”– polega ona na podaniu opisu pewnego zachowania czy innych charakterystycznych cech pewnej osoby i pozostałe osoby z badanej grupy muszą wskazać osobę, która pasuje do podanych kryteriów.

TRAINGULACJA – łączenie kilku metod badawczych w jednym projekcie badawczym.

Źródła:

  1. Babbie E. (2007) Badania społeczne w praktyce. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  2. Babbie E. (2008) Podstawy badań społecznych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  3. Frankfort-Nachmias C., D. Nachmias D. (2001) Metody badawcze w naukach społecznych. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka.
  4. Jemielniak D. (2012): Badania jakościowe. Metody i narzędzia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
  5. Sztumski J. (2010) Wstęp do metod i technik badań społecznych. Katowice: Wydawnictwo Naukowe ŚLĄSK.

autor: Ewelina Emerling

3 thoughts on “Metody, techniki i narzędzia badawcze”

  1. Łączenie kilku metod badawczych w jednym projekcie badawczym nazywana jest triangulacją. Macie małego chochlika w artykule. Pozdrawiam

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *