Socjologia – a co to takiego?

Socjologia (sociology) – słowo to pochodzi od łacińskiego „socius” – społeczeństwo i greckiego „logos” – nauka. Refleksji nad społeczeństwem możemy dopatrywać się już u antycznych Greków w pismach Platona i Arystotelesa, poprzez arabskiego jurystę Ibn Khaldun’a, aż do szkockiego i europejskiego oświecenia do dziś. Powstała jako konserwatywna odpowiedź na negatywne skutki rewolucji francuskiej i przemysłowej. Pierwszy raz terminu tego użył August Comte w swojej „Rozprawie o duchu filozofii pozytywnej”. On sam uważał, że socjologia powinna zostać królową nauk, postulował stworzenie „religii człowieczeństwa”, w której wiarę i dogmaty zastąpiłyby podstawy naukowe. Pierwsi socjologowie byli zwolennikami scjentyzmu w nauce o społeczeństwie, wzorowaniu się na naukach przyrodniczych, starając się przy tym odkryć prawa rządzące społeczeństwem. Emil Durkheim postrzegał socjologie jako naukę o faktach społecznych, czyli wszelkich sposobach działania zdolnych do wywierania przymusu zewnętrznego na jednostkę (np. moralność, prawo, moda, stan gospodarki). Max Weber z kolei idzie jako pierwszy w stronę nurtu humanistycznego. To on jako zauważył, że socjologia jako nauka powinna być „wolna od wartości”. On patrzy na socjologię jako naukę „która dzięki interpretacji służy do zrozumienia działania społecznego i przez to przyczynowego wyjaśnienia jego przebiegu i skutków”. Czwarty z ojców socjologii Karol Marks także uważał, iż nauka powinna prowadzić do zmian społecznych.

Samą socjologię możemy definiować bardzo różnie. Ludwik Gumplowicz uważał, iż jest to „nauka o grupach społecznych”. Georg Simmel mówił o niej jako o „nauce o stale powtarzających się formach życia społecznego”. Robert Merton definiował ją jako „naukę o wzajemnie powiązanych z sobą elementów (klasy, warstwy, organizacje, grupy)”. Georg Andrew Lunberg twierdzi, iż to nauka o „przewidywanych sekwencjach zachowań ludzkich w sytuacjach dostatecznie sprecyzowanych”. Ferdinand Tonnies uważał, że dla socjologii istotne miało być skupienie się „[…] głównie i od razu na faktach, które nazywają się faktami wzajemnego uznania. Socjologia bada społeczne (w wąskim i właściwym sensie tego słowa) fakty, ich motywy i tym samym […] musi zwracać szczególną uwagę na znaczące rozróżnienie na to, czy wzajemne uznanie jest oparte bardziej na motywach uczuciowych czy też rozumowych”. Bardzo ważne jest u niego rozgraniczenie wspólnoty i przeciwstawnego mu stowarzyszenia. Pierre Bordieu wprowadza pojęcie socjologia socjologii, która „stanowi fundamentalny wymiar epistemologii socjologii”. Zauważa że socjologią, tak jak innymi polami społecznymi rządzą te same prawa. Zygmunt Bauman pisze iż „socjologia to zazwyczaj spoglądanie na ludzkie czynności, jak na fragmenty większych całości. Owymi całościami są nieprzypadkowe grupy ludzi, które są powiązane siecią wzajemnych zależności”. Jan Szczepański pisze o niej: „socjologia poszukuje praw zjawisk zachodzących między ludźmi, zajmuje się badaniem struktur, czyli wzajemnego przyporządkowania sobie ludzi w zbiorowościach”. Piotr Sztompka zauważa że „socjologia zrodziła się jako naukowe badanie historii”. Florian Znaniecki uważał, iż jest jest to nauka o kulturze która „[…] zajmuje się ściśle i wyłącznie wartościami i czynnościami społecznymi w swoistym znaczeniu tego słowa. Wartością społeczną jest zaś człowiek, osobnik lub zrzeszenie, rozpatrywany jako podmiot działania ludzkiego; czynnościami społecznymi są natomiast czynności dążące do wpływu na ludzi, osobników lub zrzeszenia”. Odrzuca, jak Simmel, koncepcję socjologii jako nauki o społeczeństwie, uważa że socjologia jest bliska badaniu interakcji społecznych. Peter Berger uważa iż „socjologia nie jest praktyką, tylko próbą zrozumienia” społeczeństwa. Anthony Giddens definiuje w końcu socjologię jako „naukę o społeczeństwach nowoczesnych”.

Bibliografia:

  1. Berger     P. (2007). Zaproszenie do socjologii. Warszawa: Wydawnictwo PWN.
  2. Giddens  A. (2012). Socjologia. Warszawa: Wydawnictwo PWN.
  3. Giddens  A. (1998). Socjologia – Zwięzłe lecz krytyczne wprowadzenie. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka.
  4. Pocholski  M., Słaboń A. (2012). Słownik pojęć socjologicznych. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie.
  5. Szacki     J. (2006). Historia myśli socjologicznej. Warszawa: Wydawnictwo PWN.
  6. Sztompka  P. (2005). Socjologia – Analiza Społeczeństwa. Kraków: Wydawnictwo Znak.
  7. Sztompka P., Kucia M. (2005). Socjologia – Lektury. Kraków: Wydawnictwo Znak.

Łukasz Walkowiak

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *