Sylwetka miesiąca: Auguste Comte

AUGUST COMTE (1798-1857, Francja)

August Comte jest uważany za ojca socjologii, gdyż jako pierwszy użył tego w „Filozofii pozytywnej” w 1838 roku, chociaż w całej książce występuje ono tylko jeden raz.

Pojęcie „socjologia” jest hybrydą językową:

  1. SOCJO- (łac) wspólnota, zrzeszenie
  2. LOGIA- (gr. logos)- nauka, wiedza

August Comte był synem skromnego urzędnika. Jako kilkunastoletni chłopak odrzucił chrześcijaństwo i stał się przeciwnikiem autorytarnych rządów Napoleona, pragnął bowiem przywrócenia we Francji rewolucyjnej republiki. Po ukończeniu liceum w Montpellier wstąpił do Szkoły Politechnicznej w Paryżu, gdzie otwierała się przed nim kariera akademicka. Został z niej usunięty za nieprawomyślność i buntowniczość. Nigdy więc nie ukończył studiów wyższych. Prowadził samodzielnie studia nad matematyką, fizyką, metodologią, filozofią nauki i filozofią w ogóle. W wieku lat dwudziestu, w 1817, został sekretarzem Claude’a Saint- Simona, który wywarł duży wpływ na jego rozwój intelektualny. Po siedmiu latach rozstał się ze swoim mistrzem, od którego, jak mniemał, nie mógł się już niczego więcej nauczyć, i z którym coraz więcej go różniło. Poświęcił się intensywnej pracy nad przygotowaniem do druku „Kursu filozofii pozytywnej”, dzieła będącego syntezą i ujęciem w system całej dotychczasowej wiedzy, w którym zawarł m.in. postulat stworzenia i program nauki o społeczeństwie, którą nazwał socjologią i do dziś uznawany jest za jej ojca.

August Comte zapadł na chorobę psychiczną, spowodowaną przepracowaniem i nieudanym życiem rodzinnym- żona Comte’a, poślubiona w 1825r. Karolina Massin, będącą niegdyś prostytutką i utrzymanką, kilkakrotnie opuszczała męża. Po dwóch latach jednak Comte powrócił do pracy, ale w 1842r. ostatecznie rozpadło się jego małżeństwo, ponadto wymówiono mu pracę w Szkole Politechnicznej. Odtąd Comte utrzymywał się z prywatnych lekcji i subsydiów przyjaciół.

Teorie Comte’a wyrastają z nurtu refleksji nad stanem i perspektywami społeczeństwa po rewolucji francuskiej oraz z refleksji nad poznaniem i wiedzą. Po rewolucji w1789r. nastąpił upadek dotychczasowego porządku społecznego, opartego na teologicznej wizji świata, a wraz z nim zachwiały się dotychczasowe podstawy dyscypliny moralnej. Rozwiązania kryzysu tego rodzaju nie może zapewnić metafizyczna wizja świata. Dopiero wypracowanie wizji naukowej pozwala na rozwiązanie problemów ładu i organizacji społecznej.

Powstanie systemu nauk opartego na filozofii pozytywnej jest konsekwencją prawa trzech stadiów ewolucji intelektualnej. Dzieje ludzkości i dzieje teorii przechodzą przez trzy kolejne stadia – teologiczne (sztywna organizacja), metafizyczne (stadium przejściowe) i naukowe (pozytywne; nowe społeczeństwo, które się kształtuje). System naukowy (pozytywny) wymaga, aby każdą kategorią zjawisk zajmowała się oddzielna dyscyplina nauki.

Comte przedstawia klasyfikację nauk zbudowaną według: stopnia rosnącej złożoności ich przedmiotu, stopnia ich malejącej ogólności i abstrakcyjności, stopnia ich doniosłości praktycznej. Miejsce nauki jest wyznaczone historycznie (kolejność powstawania nauk) i logicznie (nauka przygotowuje następną naukę, użyteczność tej nauki). Według tego, matematyka jest nauką na samym dole, a socjologia całkiem u góry- potrzebuje innych nauk do powstania. Socjologia ma dzielić się na statykę i dynamikę społeczną. Statyka zajmuje się badaniem porządku społecznego, jej fundamentem są instytucje takie jak rodzina, podział pracy, własność, religia i język, a dynamika społeczna zwraca uwagę m.in. na wzajemną zależność wszystkich części systemu społecznego oraz na fakt, iż przemiany świadomości zachodzące zgodnie z prawem trzech stadiów są skorelowane z przemianami we wszystkich dziedzinach życia.

W programie socjologii jako statyki i dynamiki oraz w opisie metody socjologicznej zawarta jest idea organicyzmu– analogii organizmu społecznego i ludzkiego – społeczeństwo nie może istnieć bez jednostek.

Jerzy Szacki pisze o nim: System Comte’a to prawdziwy system nad systemami obejmujący bodaj wszystko, cokolwiek mogło interesować wykształconego człowieka tamtych czasów, i zbudowany z pedantyczną troską o to, aby każdy szczegół był należycie rozwinięty i powiązany z całością. (…) Comte zajmuje w dziejach myśli dwuznaczną pozycję nieczytanego klasyka: prawie każdy coś o nim słyszał, ale nikt poza specjalistami go nie studiuje. Warto to zmienić. 

Źródła:

  1. Jerzy Szacki, Historia myśli socjologicznej, PWN, Warszawa, 2002

  2. http://www.biography.com/people/auguste-comte-9254680 dn. 15.01.2014
  3. Słownik socjologii i nauk społecznych, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008
  4. Goodman, Wstęp do socjologii. Wydawnictwo Zysk i S-ka, 2009
  5. Encyklopedia Socjologii T 1 A-J,  red. zespół pod kier. Władysława Kwaśniewicza

autor: Ewelina Emerling

 

One thought on “Sylwetka miesiąca: Auguste Comte”

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *