Pojęcie tygodnia: ANOMIA

W socjologii termin ten pojawia się w pracach E. Durkheima i R. Merona. Oznacza  brak, pomieszanie lub konflikt norm społecznych oraz zespół zjawisk opisujących procesy destrukcji ładu społecznego, w szczególności jego podstaw aksjonormatywnych.

W twórczości Durkheima pojęcie to występuje głównie w „O podziale pracy społecznej” oraz w „Le suicie”. W pierwszej pracy anomia pojawia się jako skutek przejścia społeczeństwa od stanu solidarności mechanicznej do organicznej.

W drugiej pracy „Samobójstwo. Studium z socjologii” anomia jest jedną z czterech przyczyn samobójstwa, wyróżnionych przez Durkheima. Samobójstwo anomiczne występuje coraz częściej w społeczeństwach o solidarności organicznej, zwłaszcza o okresach kryzysu lub gwałtownego wzrostu ekonomicznego.

Merton pisał o dewiacji i pokazywał, jak struktura społeczna i jej wartości kulturowe zmuszają do konformizmu, a jednocześnie rodzą podziały i sprzeczności, których nieuniknioną konsekwencją jest dewiacja.

Teoria anomii pozostała na Zachodzie i odnoszona była do specyfiki społeczno- kulturowej systemów zachodnich.

Socjologowie, mimo różnic w poglądach, rezerwują pojęcie anomii dla takich sytuacji i problemów społecznych, które wiążą się z kryzysem dominującego w społeczeństwie systemu norm i wartości, co w konsekwencji prowadzi do załamań i patologii w obrębie systemu więzi społecznych oraz wyrastających na tym podłożu problemów przystosowawczych jednostki.

Anomia i zachowania odbiegające od normy pojawiają się wszędzie tam, gdzie istnieje problem dostępności legalnych środków realizacji akceptowanych społecznie i ważnych w danej kulturze celów. Napięcie powstałe w relacji cele kulturowe – środki instytucjonalne, będące jedynie zewnętrznym przejawem sprzecznego działania struktury społecznej i kultury, wywołuje zwrot ku anomii i zachowaniom dewiacyjnym.

Źródła:

  1. Encyklopedia Socjologii, t. I A-J. Oficyna Naukowa PWN, Warszawa 1998.
  2. Słownik socjologii i nauk społecznych. Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2004.

Ewelina Emerling

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *