Pojęcie tygodnia: ŚMIERĆ KLAS

Na początku czym jest klasa: według klasycznej teorii reprezentowanej przez marksizm to odzwierciedlenie interesów i podziałów społeczeństwa w sferze środków produkcji i strukturze własności. Struktura klasowa kształtuje strukturę grupową, determinuje tożsamość i świadomość, a także wzory konsumpcji, style życia i preferencje polityczne. Klasy stają się aktorami zbiorowymi.

Teza o śmierci klas zaś kwestionuje jej kluczowe twierdzenia, a poprzez to przydatność teorii klasowej w analizie socjologiczne w ogóle. Teorie te były użytecznymi i sprawnymi narzędziami analizy społeczeństw przemysłowych XIX i XX wieku na Zachodzie. Nie oznacza to jednak, że zanikają nierówności społeczne. One jak i konflikty społeczne stopniowo tracą charakter klasowy ale nie gasną. Mają wiele źródeł jak wzory kulturowe, regulacje prawno-polityczne, hierarchia władzy, mechanizmy rynkowe i podziały zawodowe. Warto wspomnieć, iż taki bezklasowy model nierówności społecznych przedstawił Max Weber w swojej teorii klas, warstw i partii.

Jakie są główne symptomy śmierci klas? Pierwszym z nich jest zmierzch polityki klasowej. Dochodzi do rozbieżności interesów klasowych, programów politycznych. Po prostu zanikają. Badania wskazują na gwałtowny spadek wpływu pozycji klasowej na preferencje i zachowania polityczne. Drugim symptomem jest zmierzch organizacji klasowych i ideologii. Grupy nacisku i partie odwołujące się do interesów i solidarności klasowych tracą wpływy na korzyść programów reprezentujących „trzecią drogę” i „nową kulturę polityczną” (ruchy zielonych, praw obywatelskich, feministek). Zaciera się podstawowy podział sceny politycznej na ideologie prawicowe i lewicowe. Kolejnym symptomem jest zanik klasowych wyobrażeń, tożsamości i świadomości. Przykładem mogą być badania przeprowadzone w Australii wskazujące, iż identyfikacja z pozycją klasową zajmuje dalekie miejsce w hierarchii popularności identyfikacji. Innym symptomem może być rozwarstwienie społeczne i ewolucja własności. Nie możemy już zastosować spolaryzowanego modelu klasowego do opisu społeczeństwa gdyż tworzy się klasa średnia i podklasa. Jednak najbardziej znaczącym przejawem śmierci klas jest ruchliwość społeczna. Pitrim Sorokin stwierdził jakiś czas temu, że obecnie klasy społeczne wyglądają jak autobusy miejskie – są zatłoczone, ale pasażerowie ciągle się zmieniają. O sukcesie decydują przede wszystkim wykształcenie i kwalifikacje, nie cechy odziedziczone jak klasa.

Jakie są przyczyny śmierci klas? Teoretycy uznają przede wszystkim zróżnicowanie społeczne w sferze kultury, stosunków władzy i podziale pracy. Inną przyczyną jest rosnący indywidualizm, który przejawia się przede wszystkim w sferze norm i wartości społecznych. Klasa polega na wspólnocie wartości i interesów. Dalej, przyczyną może być wzrost konsumpcji i czasu poza pracą. Średni czas pracy skrócił się o połowę, a konsumpcja zwiększyła się ponad dziesięciokrotnie. Ważną rolę odegrały, też nowe elity polityczno-partyjne. Ideologie polityczne zostały wyparte przez „nową kulturę polityczną”.

Teza o „śmierci klas” jest szeroko omawiana w gronie socjologów polskich jak i zagranicznych. Jest przyczyną wielu badań empirycznych jaki też debat teoretycznych.

 

Źródło:

  1. Encyklopedia Socjologii – Suplement, (pod. red.) H. Kubiak, G. Lissowski, W. Morawski, J. Szacki, wyd. Oficyna Naukowa, Warszawa 2005

autor: Łukasz Walkowiak

One thought on “Pojęcie tygodnia: ŚMIERĆ KLAS”

  1. Podkreśliłbym, że nie o tyle ideologie prawicy i lewicy się zacierają, co jednostki usytuowane w danej klasie społecznej nie kierują się jedynie nią przy wyborze swoich przedstawicieli. Innymi słowy lewica, która na celu miała/ma dobro proletariatu nie jest przez ten proletariat wybierana. Widać to chociażby po słabych wynikach lewicy w wyborach do europarlamentu a stosunkiem osób, którzy w myśl teorii klas powinni na nią głosować. O słabnięciu klas (trudno mówić o ich śmierci) świadczy również fakt, że człowiek na pierwszy rzut oka nie próbuje umiejscowić siebie w danej klasie. Wynika to z autorefleksji nad swoją płciowością, edukacja, która wyrywa człowieka z ideologii swojej klasy czy refleksja na temat sił wyższych. Przyglądając się chociażby mediom można zauważyć, że podział społeczeństwa występuje między PO-PIS, ateista- wierzący, lewica-prawica itp. Wyłamanie się z ram klasy umożliwia również rozpowszechniona migracja zarobkowa itd.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *