Pojęcie tygodnia: PRZEŻYCIE ODTWÓRCZE

Życie według Diltheya jest podstawowym punktem wyjścia filozofii, tym co znane jest od wewnątrz i tym poza co nie możemy wyjść. Uchwycić je można jedynie przez odtworzenie biegu wydarzeń, systemu powiązań i faz rozwojowych. Pojęcie to ściśle związane jest z pojęciem „przeżycia”, czyli tego, co dzieje się w świecie wewnętrznym jednostek – czyli “psychologicznymi całościami”, których nie wolno rozkładać na elementy.

Socjologia straciła jednak z pola widzenia przeżywającą jednostkę ludzką sprowadzając dany przedmiot do intelektualnego rozumu, a poznawany przedmiot do zewnętrznej względem tego podmiotu rzeczy, co było jej wielkim błędem. Bowiem w naukach humanistycznych podmiot i przedmiot należą do tego samego ludzkiego świata, nie kierującego się wyłącznie rozumem, gdyż nie jest on zdolny do samodzielnego działania. Dilthey uważał psychologię za najważniejszą naukę humanistyczną, ponieważ według niego była ona pierwszą i najbardziej elementarną nauką, a prawdy, jakich dostarcza tworzą fundament całego gmachu.

Autor opowiadał się kluczowej roli psychologii, chodziło mu jednak o inną psychologię i inne jej wykorzystanie przez humanistów gdyż:

  • Nie miała być to psychologia zajmująca się ahistoryczną naturą człowieka
  • Nie chodziło w żadnym razie o przyczynowe wyjaśnienie czynów ludzkich przez ową niezmienną w istocie naturę, lecz o to, aby je rozumieć w kontekście historycznie zmiennej kultury
  • Przedmiotem zainteresowania psychologii był człowiek, jako działający w historii podmiot, którego nie podobna zrozumieć drogą rozkładania jego psychiki na poszczególne elementy.

Psychologia ta powinna opisywać psychofizyczną całość w taki sposób by pokazać jej integralność, jako podstawowej jego jednostki. Jednostka jest, bowiem podstawowym elementem składowym historyczno – społecznym i świadomie stanowi jego ucieleśnienie.

Psychika ludzka ma pewne cechy uniwersalne, których istnienie pozwala rozumieć ludzi innych kultur i epok, wiedza na temat tych cech nie jest jednak wystarczająca.  Diltheya interesował, nie tyle człowiek wyposażony w trwałe cechy psychiczne, ile człowiek w historii, kształtowany przez zmienne warunki społeczne. Zależało mu na „[…] zrozumieniu […] całego życia jednostki objawiającego się w określonym miejscu i czasie”. Dilthey przyznawał szczególe walory poznawcze materiałom autobiograficznym, nie wykazując żadnego zainteresowania badaniami psychologicznymi, jakie prowadzono w coraz szerszym zakresie w jego czasach.

Raymond Aron opiera się na założeniu odpowiedzialności między życiem psychicznym badacza a życiem psychicznym ludzi, których działaniami i wytworami się zajmuje. „Rozumieć” to „[…] odtworzyć w swoim wnętrzu obcą formę życia poprzez nasilenie lub osłabienie w sobie pewnych procesów psychicznych” chodzi o to by postawić się na miejscu kogoś innego, przeżyć w wyobraźni to, co przeżywał w rzeczywistości, odgadując w ten sposób, co znaczą obserwowalne z zewnątrz zachowania się drugiego człowieka. Psychika ludzka posiada pewne cechy uniwersalne tak, więc stosunek między ekspresją i tym, co znajduje się w niej wyraz, jest wielkością mniej więcej stałą ekspresją. Dlatego też możemy wnioskować o stanach psychicznych innych ludzi, które nie podlegają obserwacji bezpośredniej.

Takie „przeżycie odtwórcze” nie jest jednak jeszcze właściwym rozumieniem, chociaż stanowi jego konieczny warunek.

„Ekspresje życia” są dwojakiego rodzaju:

  • jedne z nich okazują się zrozumiałe na podstawie tej analogii
  • inne wymagają przeprowadzenia skomplikowanych operacji intelektualnych i wykorzystania rozległej wiedzy pozapsychologicznej.

Należy zauważyć, iż w obu wyróżnionych wypadkach rozumienie ma u Diltheya charakter w znacznej mierze irracjonalny, ponieważ chodzi tylko o to, czy intuicja badacza służy przenikaniu do świata wewnętrznego innych ludzi czy też poznaniu „ducha” takich całości, jako dzieło, epoka, kultura.

 

Źródło:

 

  • J. Szacki: Historia myśli socjologicznej. Wydawnictwo Naukowe PWN: Warszawa 2005, str. 420-424

autor : Paulina Pasternak

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *